Hotline: 035 717 0799

Thiết kế kiến trúc và ý nghĩa văn hóa của nhà Rông Tây Nguyên

Nhà Rông Tây Nguyên luôn có sức hấp dẫn đặc biệt bởi thiết kế kiến trúc độc đáo cùng ý nghĩa văn hóa thiêng liêng. Chính vì vậy, nhà Rông được coi là biểu tượng của đời sống tâm linh, đồng thời, thể hiện sự tài hoa của đồng bào dân tộc thiểu số. Nhìn vào nhà Rông, có thể đoán biết sự hưng thịnh và phong phú trong đời sống vật chất lẫn tinh thần của bản làng nơi đây.


1. Kiến trúc độc đáo của nhà Rông Tây Nguyên


Nguyên vật liệu làm nhà Rông: Điểm đặc biệt của nhà Rông là không sử dụng bất cứ nguyên vật liệu hiện đại (sắt, thép, xi măng,…) mà hoàn toàn tận dụng những loài cây cỏ hiện diện trong núi rừng như tre, nứa, lồ ô, tranh,… Và phương pháp cất nhà cũng có nhiều khác biệt so với người Việt, không có bản vẽ của những kỹ sư chuyên nghiệp, không có sự tính toán của các nhà thầu, mà do chính người dân vai trần chân đất của cộng đồng tự tạo hình, rồi thông qua những chiếc rìu (xagac) là có thể tạo dựng nên một công trình đặc sắc, ấn tượng.


Mái nhà Rông: Có thể nói, mái nhà Rông là thiết kế độc đáo nhất, thu hút mọi ánh nhìn. Phần mái này mang hình dáng của chiếc búa hoặc chiếc rìu với kích thước to lớn, được định hình bằng những cây dài (pơ jo) và sử dụng lá tranh để lợp thành nhiều lớp, mỗi lớp dày 3cm. Phần đỉnh mái được đan nẹp và tạo hình hoa văn, thể hiện nét văn hóa rất riêng của từng cộng đồng dân tộc.

 


Khung nhà Rông: Nhiệm vụ của khung nhà Rông là chống đỡ toàn bộ phần mái. Nổi bật nhất trong phần khung chính là 8 chiếc cột được làm từ gỗ quý, trên đó chạm trổ những hoa văn cầu kỳ, màu sắc rực rỡ, thể hiện đời sống hàng ngày của buôn làng hoặc gợi nhắc đến tín ngưỡng tôn giáo, sự tích huyền thoại hay đơn thuần chỉ là những con thú như chim, rùa, kỳ đà,…


Sàn nhà Rông: Sàn nhà (và cả phên vách) của nhà Rông thường được làm từ ván gỗ hoặc tre nứa, lồ ô,… Những vật liệu này không được sắp xếp ngẫu nhiên, mà được đặt chồng lên nhau, hoặc ghép mấu (theo dạng ngàm) vào nhau, rất trùng khít, tạo thành những dải hoa văn sinh động.


Cửa nhà Rông: Cửa chính nằm ở vách chính của nhà Rông, cửa phụ nằm ở vách phụ (phía bên phải cửa chính). Trước cửa chính và cửa phụ là phần hiên (pra), nơi nghỉ chân hoặc chờ đợi khi có quá nhiều người ở bên trong nhà Rông. Để lên nhà Rông, sẽ đi qua cầu thang gồm 7 - 9 bậc, được đục đẽo từ thân cây gỗ lớn.


Hướng nhà Rông: Nhà Rông có thể quay về hướng Bắc, Nam để tránh nắng gắt và đón gió mát, hoặc quay về hướng Đông, Tây để đón nắng sớm, nắng chiếu, giúp xua tan mùi hôi hám.

 



2. Ý nghĩa văn hóa của nhà Rông Tây Nguyên


Không chỉ được biết đến với thiết kế kiến trúc độc đáo, nhà Rông Tây Nguyên còn thu hút sự chú ý của mọi người bởi ý nghĩa văn hóa thiêng liêng, thể hiện rõ nhất qua tên gọi, nhà Rông hay nhà làng, nhà cộng đồng. Điều này cho thấy nhà Rông thực hiện nhiều vai trò khác nhau.


- Nhà Rông là nơi lưu trữ, thờ cúng những hiện vật thiêng liêng như hòn đá, con dao, sừng trâu,… Những hiện vật này đóng vai trò như thần bản mệnh của dân làng. Ngoài ra, cồng, chiêng, vũ khí cũng được cho là lưu giữ trong nhà Rông, gắn liền với đời sống tinh thần của người dân nơi đây.


- Nhà Rông là không gian sinh hoạt chung của cả cộng đồng, là nơi tổ chức lễ hội hay các lễ cúng thường niên và không thường niên như cúng mừng lúa mới, cúng lập làng mới, cúng lên nhà Rông, cúng mừng chiến sĩ,… Bên cạnh đó, các cụ già trong làng thường tập hợp các thanh niên trẻ tại nhà Rông để kể những câu chuyện về rừng núi hay truyền đạt những giá trị truyền thông lâu đời của buôn làng.


- Nhà Rông là nơi phân xử các vụ kiện, tranh chấp của dân làng, đồng thời cũng là nơi tiếp đón khách quý đến buôn làng thăm chơi. Đặc biệt, các nam thanh nữ tú chưa có người yêu thường đến nhà Rông để gặp gỡ, hẹn hò, tỏ tình và kết tóc se duyên.


Tóm lại, nhà Rông là linh hồn, là sức sống của làng. Nhà Rông có đẹp và kiên cố thì đời sống buôn làng mới được đủ đầy, yên ấm. Từ hình dáng, kết cấu đến chức năng, nhà Rông đều thể hiện được sức mạnh cộng đồng và tinh thần thượng võ, uy quyền, chế ngự không gian và thách thức thời gian.

Lê Trinh